ENC en ECDIS

ENC

De ENC Kaarten in PC-Navigo

PC-Navigo maakt voor de navigatiekaarten gebruik van de internationale kaartstandaard voor de binnenwateren, de zogenaamde “Inland ECDIS” standaard. De kaarten in deze standaard worden “ENC” genoemd, dat staat voor Electronic Navigation Chart (Elektronische Navigatie Kaart). Deze kaarten worden door alle professionele kaartviewers gebruikt, in de beroepsvaart, maar evengoed in de watersport. De kaarten zijn vectorkaarten, hetgeen betekent dat de kaarten door de computer punt voor punt en lijn voor lijn worden getekend uit grote geodatabestanden.

Daardoor zijn de kaartbeelden “intelligent” en interactief. Zo kan men het kaartbeeld laten draaien zonder dat de tekstlabels ondersteboven komen te staan. Daarvan wordt gebruik gemaakt door het kaartscherm steeds aan te passen aan de koers van het schip (de zogenaamde koers-boven functie). Ook kan een kaartbeeld in de “schemer” of “nachtstand” worden omgeschakeld. Daarbij worden de kleuren en de helderheid van het scherm gedimd om niet te storen als men in het donker op zicht vaart (antiverblinding).

Ook kunnen de kleuren van de dieptegebieden aangepast worden aan de diepgang van het schip: wit is veilig water en naarmate het water donkerder kleurt, neemt de speling onder de kiel af. Dit effect kan per schip worden gebruikt: zo wordt het kaartbeeld letterlijk aan de scheepsafmetingen aangepast.

PC-Navigo is van oorsprong een RoutePlanner voor de Binnenwateren van West-Europa. Naast alle standaardfuncties voor de reisplanning bevat PC-Navigo sinds geruime tijd ook een z.g. Inland-ECDIS kaartviewer of ENC-viewer. Hoewel in de planningmodus van PC-Navigo overzichtskaarten van de waterwegen opgenomen zijn, is er een groot verschil tussen de echte navigatie-kaarten, die met behulp van de ENC-viewer in PC-Navigo toegankelijk worden, en de reisplanner-kaarten in de planningsmodus. Reisplanning is bedoeld om over een groot gebied informatie te geven over de vraag, of een schip zich daar kan begeven.

Zodra men echter met behulp van de reisplanner wil gaan varen, moet van een klein gebied een grote detaillering weergegeven worden: de voor de navigatie belangrijke zaken (boeien, bakens, ondiepten) moeten met  nauwkeurigheid in beeld gebracht worden, zodat voor de schipper een veilige vaart gecreëerd kan worden.

ns06old
ns07prev

In de eerste detailfoto links is een kaartbeeld van de planningsmodus van PC-Navigo te zien. Op een route van de Lek naar het Merwedekanaal wordt de omgeving van de meervoudige kruising bij Nieuwegein afgebeeld. Zoals U ziet is er weinig of geen detail, al zal de ligging van de rivier globaal wel overeenkomen met de werkelijkheid. Meer is er voor de reisplanfuncties ook niet echt nodig: als de GPS in de buurt van de vaarweg komt, kunnen alle berekeningen over de langere afstand worden gemaakt.

De tweede detailfoto ter vergelijking dezelfde vaarwegkruising, maar nu afgebeeld op een Rijkswaterstaatkaart die met de ENC-viewer in PC-Navigo zichtbaar is gemaakt. Het kaartbeeld is nu samengesteld uit de officiële ENC’s (Electronic Nautical Charts ofwel Electronische Nautische Kaarten) en alle voor de navigatie belangrijke zaken worden zéér nauwkeurig afgebeeld, inclusief boeien en bakens, verkeerstekens, remmingwerken en dergelijke. Met een grote nauwkeurigheid wordt het vaarwater – zeker in samenhang met een GPS – waarheidsgetrouw zichtbaar en kan men precies bepalen welke koers moet worden gehouden.

Als men PC-Navigo wil raadplegen voor zaken, die een véél groter gebied dan alleen de onmiddellijke omgeving aangaan (bijvoorbeeld bij het plannen van een reis naar Budapest) dan is een dergelijk nautisch kaartprogramma niet meer in staat om alle details van dat hele gebied tegelijkertijd in ogenschouw te nemen. De reisplanner in PC-Navigo) kan dat uitstekend: die kan overweg met alle vaarwegen tegelijkertijd, waardoor hij in staat is de berekeningen die nodig zijn voor reisplanning te doen. Als een langere route is vastgesteld door een gebied waar ENC’s beschikbaar zijn worden deze ENC’s automatisch getoond zodra men boven een bepaalde zoomfactor komt.

Zo is dus voor het plannen van een route de reisplanning-functie het belangrijkst maar voor het varen van een route (in ieder geval als men minder goed lokaal bekend is) de ENC-functie. De met behulp van de ENC-viewer in PC-Navigo getoonde kaarten vervangen dan automatisch het globale overzichtskaartbeeld door het gedetailleerde ENC-kaartbeeld.

Nog een voorbeeld: twee kaartbeelden uit PC-Navigo van de Oranjesluizen bij Amsterdam: de eerste zónder de detailkaart-informatie, de tweede mét de aanvullende cartografische informatie. Het varen met behulp van een GPS maakt het verschil zo mogelijk nog belangrijker omdat de eigen scheepspositie door de GPS in de kaart kan worden weergegeven, moet de navigatiekaart (ENC) niet alleen nauwkeurig zijn voor wat betreft de relatieve onderlinge afstanden maar óók voor wat betreft de precieze lengte- en breedtegraad van ieder object. Anders zou immers de positie van het GPS signaal op een verkeerde (verschoven) plaats worden afgebeeld. Vanwege die interactie worden dus hoge eisen gesteld aan de nauwkeurigheid van deze Inland ECDIS navigatiekaarten of ENC’s. De relatief grofschalige overzichts- of planningskaarten van PC-Navigo kunnen deze nauwkeurigheid nimmer garanderen, en zijn er ook niet voor bedoeld.

PC-Navigo bevat zowel de kaartviewer als een hele reeks voor-geïnstalleerde kaarten. De ENC-kaarten maken formeel geen onderdeel uit van de software: die zijn de verantwoordelijkheid van de vaarwegbeheerders en overheden, al maakt ook NoorderSoft zelf tegenwoordig ENC-kaarten, namelijk daar waar aanvulling van de officiële kaartdekking wenselijk is of waar de kwaliteit van officiële ENC’s niet volledig is.

Met behulp van de kaartviewer in PC-Navigo kunnen de navigatiekaarten worden afgebeeld (zodra de zoomfactor zodanig is, dat de details relevant worden én de versie van PC-Navigo het betreffende gebied bedekt).

Wie het programma gebruikt bij het uitvinden van gegevens over grotere afstanden zal eerder de reisplannerfunctie van PC-Navigo gebruiken; wie de software wil gebruiken bij zeer gedetailleerde gegevens over zeer kleine afstanden zal juist de kaartmodule benutten. PC-Navigo vertelt de gebruiker zodoende allerlei gegevens over de gehele reisroute en desgewenst ook veel detail op een kleine deel van de route.

non-enc
enc

Periskal Vlieland 2

PC-Navigo haalt niet alle informatie van de kaart. Zaken als afmetingen van bruggen en sluizen, communicatiekanalen, bedieningstijden, namen van steden en dorpen, jachthavens en allerlei andere voorzieningen komen in PC-Navigo schematisch (grafisch) in beeld, rechtstreeks vanuit de bestanden met vaarwegkenmerken. In de schermen naast de kaart wordt de route als doorgaande schematische lijn afgebeeld en alle bruggen, sluizen, kades, havens en andere objecten kunnen worden doorlopen. Als ze geselecteerd zijn, worden alle bijbehorende details in beeld gebracht. De bron-gegevens voor deze weergave zijn dus niet de kaarten, maar de eigen vaarwegbestanden van NoorderSoft.

Ook de schematische weergave van de route (de rode stippellijn in de kaart) komt uit andere bronnen dan de kaartcellen. Dat is ook de reden, dat de stippellijn soms niet precies in, maar een beetje naast het vaarwater ligt. Omdat de stippellijn niet bedoeld is als indicatie van de plaats waar het schip zich in het vaarwater moet bevinden, maar veeleer als een indicatie van in welk vaarwater de route verder gaat, mag de lijn ook nimmer als precieze aanduiding van de plaats in de vaargeul worden geduid.

Voor gebruik in de kaartmodule van PC-Navigo zijn ENC-cellen nodig. Daarvoor kunnen de officiële Inland ECDIS navigatiekaarten (zogenaamde ENC’s) van de vaarwegbeheerders worden gebruikt. Maar daaraan kleven een paar beperkingen:

Op het binnenwater in Nederland heeft Rijkswaterstaat de productie van deze Inland ECDIS kaarten (ENC’s) ter hand genomen, althans toch op de vaarwegen in haar beheer, naar rato van de belangrijkheid van vaarwegen voor het beroepsgoederenvervoer. Voorgeschreven is, dat de ENC’s in ieder geval beschikbaar moeten zijn voor vaarwegen van de klasse 4 en hoger (dat zijn vaarwegen die bevaarbaar zijn voor schepen van 80,00 m bij 9,50 m. Als gevolg van deze prioritering zijn nog niet alle vaarwateren in kaart gebracht. Vooral de kleinere vaarwateren ontbreken, deze zijn trouwens ook dikwijls in beheer van andere overheden zoals gemeentes en provincies. Havenbedrijven van Rotterdam en Amsterdam werken maar gedeeltelijk samen met Rijkswaterstaat zodat ook deze havengebieden ontsloten blijven van vrij verkrijgbare ENC’s.
De kwaliteit van sommige officiële ENC’s blijkt dikwijls te wensen over te laten: voorbeelden van verouderde boeienposities of zelfs geheel ontbrekende boeien en bakens zijn legio. Dikwijls bevatten de kaarten ook geen diepte informatie.

Om de problemen met de dekking en de kwaliteit op te lossen heeft NoorderSoft zelf aanvullende cartografie ontwikkeld in enkele landen, waarmee de ontbrekende vaarwegen en diverse details aangevuld worden. Zodoende kan de gebruiker beschikken over een volledige dekking van Nederland, België, Frankrijk en Duitsland. Vrijwel alle beschikbare ENC’s zijn vóór-geïnstalleerd in de software.

Sinds de incorporatie van Noordersoft in de Periskal groep van bedrijven kunnen ook ENC’s van Periskal worden ingelezen in PC-Navigo. De ENC’s van Periskal bevatten zowel de informatie van de overheden als aanvullende informatie op en rond de vaarweg. Veel aandacht wordt in deze ENC’s besteed aan gegevens van yachthavens, aanvullende diepte informatie, aankleding van de vaarweg, aanvullen van havens in privaat beheer, oplossen van conflicten in de kaarten aan de grenzen en op grensrivieren zoals de Donau. De ENC’s van Periskal bevatten ook informatie die niet vrij verkrijgbaar is zoals kanalen in Servië, de monding van de Donau, de rivier Dnipr enz… De Periskal kaarten zijn verkrijgbaar in zones en omvatten gans Europa. De kaarten worden eveneens bijgewerkt in de loop van het jaar zodat u verzekerd bent van actuele kaarten tijdens het jaar. Een update eind april en eind augustus is steeds voorzien. De Periskal kaartzones worden gekocht met update tijdens de duur van één jaar. Daarna blijven ze zichtbaar maar kunnen niet meer worden bijgewerkt. In gebieden met veel wijzigingen in het voorjaar zoals op het IJsselmeer en op de Wadden bieden deze kaarten een duidelijke meerwaarde. Tevens verzekert Periskal een onmiddellijke bijwerking van de kaarten wanneer er zaken ontbreken en/of fout zijn. Zo kan een nieuwe havenuitbreiding snel worden ingewerkt in de kaarten zonder een heel jaar u te moeten ergeren.

Op zee, langs de kusten en op de grote rivieren in Nederland en Duitsland kan u tevens gebruik maken van officiele ENC’s van de hydrografische Diensten. Zie hiervoor de uitleg op de pagina Overige Kaarten.

U kunt natuurlijk ook via de sites van diverse vaarwegbeheerders ENC’s downloaden. Let U er daarbij wel op, dat in de aldus verkregen kaarten de coherentie en de samenhang niet altijd gewaarborgd is! Dikwijls overlappen kaarten in de grensgebieden en wordt de rivier herleidt tot een lappendeken van kaarten. Mocht U belangstelling hebben voor deze officiële ENC’s, dan zijn hier een aantal links naar de sites van de diverse vaarwegoverheden:

Voor Duitsland : www.elwis.de
Voor België (Vlaanderen): ris.vlaanderen.be
Voor Oostenrijk (gehele Oostenrijkse Donau): Via Donau, zie www.doris.bmvit.gv.at/
Voor Zwitserland, zie www.portofbasel.ch
Voor Tsjechië: www.lavdis.cz; hier is een directe link naar de kaarten
Voor Hongarije: Vituki, zie www.vituki.hu
Voor Croatië: CRUP, zie www.crup.hr
Voor Servië: Plovput Beograd, zie www.plovput.rs
Voor Roemenië: AFDJ, zie www.afdj.ro
Voor Nederland (klasse IV en V vaarwegen): Rijkswaterstaat, zie ook http://vaarweginformatie.nl/

Buiten Nederland is de dekking met ENC’s hieronder aangegeven:

EU